Dat Motto vun de drütte Reeg vun uns Podcast klookluustert is Duersamkeit. In de fief Stremels geiht dat wedder üm aktuelle Themen ut Wetenschop un Sellschop – un dat allens op Platt. Dat is nich begäng, dat Platt de Funkschoon vun en Vermiddelnsspraak hett. So kann een kann marken, dat an de een oder anner Steed en Woort op Platt fehlen deit, wieldat de Spraak noch nich so en lange Phaas vun en Spraakutbo achter sik hett as Hoochdüütsch. För uns is de Podcast en Rutföddern, düsse Löcker in de Spraak to stoppen un Anbotten för ne'e Wöör to maken. Faken kann een ok ole Wöör reaktiveren, de nich mehr so veel bruukt warrt. Bi de Gespräken to de Themen Naturschuul, Psychologie, Ökologie, Tourismus un Verkehrswenn is wedder en Barg Wöör rutsuert, de bet nu noch nich in den Nett-SASS binnen staht (https://netz.sass-platt.de) - nu schüllt düsse Wöör in dat Wöörbook opnahmen warrn. Bi't Söken na passliche Wöör gifft dat verscheden Methoden, so as Lehnwöör ut anner Spraken, Lehnöversettens oder egen Woortboten. Wenn du mehr över Spraakutbo weten wullt, kiek di geern uns ne'e Broschüür to dat Thema an: Mehr Wöör för Platt.
In de düsse List finnt sik en Utwahl vun de Wöör, de bi de Opnahmen vun uns drütte Reeg vördag kamen sünd.

(De Afkörtels sünd: f=feminin, m=maskulin, n=neutrum)

In uns letzte Fulg vun 'klookluustert' geiht dat üm dat Thema Mikroplastik. Dr. Wolfgang Krischke snackt mit uns Gast Lisa Wrogemann över dat Problem dormit, wo sik middewiel överall Mikroplastik finnen lett, woans een dorgegen an gahn kann un wat dat för Alternativen gifft. Se hett sik as Verfohrenstechnikersche ünner anner mit de Rull vun Klooranlagen un ok mit Bio-Alternativen vun Plastik uteneen sett.

In de hiere Fulg snackt Frieda Ahrens mit Michael Grünberg över jöödsch Leven in Düütschland. He is Vörsitter vun'n Vörstand vun de Jöödsche Gemeen in Ossenbrügge. Tosamen praat se över de Geschicht vun't Jodendom in Düütschland, woans dat Leven as en jöödsche Person in Düütschland utsüht, wat för Formen vun't Jodendom dat hier gifft, wat dat en egen jöödsch-düütsche Kultur gifft un woans de jöödschen Scholen opboot sünd.
Man de Fulg is al verleden Johr kott na den Angreep vun de Hamas op Israel opnahmen worrn un dat geiht dorso natürlich ok doröver, wat dat för de Joden un Jöödschen in Düütschland bedüden deit, üm den starken Anstieg vun Antisemitismus un wat elk un een sülvst dorgegen maken kann.

Över de Energiewenn in Düütschland schall dat in uns achte Fulg gahn. Wi hebbt mit Thomas Saretzki un Bernard Brunklaus twee Experten op dat Rebeet inlaadt. Thomas Saretzki is Perfesser för Ümweltpolitologie an de Leuphana-Universität in Lümborg un weer ok al in uns eerste Fulg över den "Klimawannel in de See" mit dorbi. Bernard Brunklaus is Diplomingeneur bi de swb in Ossenbrügge. Uns Moderater Arne Lentföhr snackt mit jem över den aktuellen Stand in Düütschland un de Welt, wat de Energiewenn bedrepen deit, wat wi anpacken mööt, üm den Wessel hen na verne'erbore Energie gau un beter uttostalten un welke Problemen un Rutfödderns wi opstünns noch hebbt.

In uns sövente Folg hebbt wi Olaf Wolkenhauer to Gast. He is Perfesser för Systembiologie un Bioinformatik vun de Universität Rostock un befaat sik mit en mathemaatschen Ansatz bi't Behanneln vun Kreeft.
Christian Richard Bauer snackt mit em doröver, woans he as Wetenschopler op de Krankheit kieken deit, un wat för Henwiesen dat Analyseren un Simuleren vun Daten geven köönt. In dat Gesprääk geiht dat üm ne'e Weeg, de dat in Tokumst geven warrt, so as personaliseerte Medizin, man ok över de Rutfödderns, de de Wetenschop noch süht.

Kunstklookde, also künstliche Intelligenz, is ut uns Leven meist gor nich mehr wegtodinken. Meist keen bruukt noch Koorden ut Papeer, üm vun Punkt A na Punkt B to kamen, dat maakt Lüüd vundaag mit eer Handys un wohrschienlich Google Maps oder Bing. Man Kunstklookde geiht hüdigendaags noch wieder, jümmers mehr Lüüd maakt Bruuk vun ChatGPT. De schrievt dor ehr Huusopgaven, Computer-Kood oder Sluut-Maak-Narichten mit. Dat is en Chat-Bot, den du allens fragen kannst un op allens ok en Anter kriggst. Man stimmt düsse Antern denn ok? Geiht dor en Gefohr vun ut, wenn wi nich seker ween köönt, wat dat stimmt? Oder stickt dor ok en Schangs in, wenn een nu allens vun Kunstklookdeprogrammen maken laten kann? Doröver hett dat Frank JaKobs mit Tom Brand ut de Nedderlannen ut Grönnen (Groningen) över -in en intressant oostfreesch vs. grönnensch Gesprääk, en Experiment dat goot slumpt hett.

Vele Mythen un Sagen rankt sik üm en geheemnisvulle Stadt midden in de Waddensee, de al siet Johrhunnerden ünnergahn is. De Spraak is vun Rungholt. In uns föffte Folg hett Arne Lentföhr dat mit den Heimatforscher Albert Panten över dat noorddüütsche Atlantis, so as een ok dorto seggen deit. Dat dat Rungholt würklich geven hett, is middewiel seker - eerst verleden Johr hebbt se de Överresten vun de Kark vun Rungholt bi de Hallig Südfall funnen. Man wat för en Rull hett de Stadt för de Region speelt? Woans seeg dat Leven dor ut? Un woans is de Stadt ünnergahn?

Dat Mammut, de Saveltähntiger oder de Dodo sünd al vör lange Tiet utstorven. Man hest du weten, dat vundaag noch veel mehr Deertenoorden utstarvt as dunntomalen? Een geiht dorvun ut, dat dat elkeen Dag 150 sünd, siet de 1970ers also 2/3 vun all Deertenoorden op de Eer. Wi steekt direktemang in en Biodiversitätskries. Wo arg dat üm de Veelfoolt bestellt is, wat de Utlösers sünd un wat wi dorgegen maken köönt, dor hett in uns veerte Fulg Vanessa Kossen dat mit Dr. Christine Ewers över. Se is Evolutschoonsbioloogsche ut Kiel un ornt dat Slagwoort "dat sösste Massenutstarven" för uns in.

In de drütte Folg vun klookluustert geiht dat üm ökoloogsche Landweertschop un ehr Tokumst. Lina Bande snackt mit Dietrich Lange vun de Hoff-Imhorst-Stiften un Jürgen Rademacher vun den Levenshoff Lunetal ut Neddersassen. Beide kaamt se ut de Landweertschop un hebbt en annern Weg inslaan, as een em ut de traditschonelle Landweertschop kennen deit.

In de twete Folg vun klookluustert geiht dat üm de Versmudden vun’n Weltruum. Mit dat Vörankamen vun de Ruumfohrt warrt jümmers mehr Schrott in de Eerdümloopbahn bröcht un dat gifft meist keen Weg, den dor ok wedder wegtokriegen. Wat över uns Köpp egentlich allens langsflüggt, wat dor för en Gefohr vun utgeiht un wat wi dorgegen maken köönt, dor snackt wi mit Helmut Luttmann över. He weer lange Tiet Programmbaas vun't Weltruumlabor Columbus bi Airbus Defence Space in Bremen.

In de eerste Folg vun den Podcast klookluustert gaht wi de Fraag na, wat de Klimawannel för dat Biosystem in de See bedüden deit un wat wi un de Politik dorgegen maken köönt. Över düsse Fragen snackt wi mit Dr. Christine Ewers, Evolutschoonsbioloogsche vun de Christian-Albrechts-Universität to Kiel, un Perf. Dr. Thomas Saretzki, Ümweltpolitoloog vun de Leuphana-Universität Lümborg.

Mehr un mehr Lüüd höört Podcasts: 2023 hebbt rund 30 % vun de Minschen över 14 Johr in Düütschland tominnst af un an Podcast höört. Un de Tall stiggt wieder an. Dat Medium is nich mehr wegtodenken ut uns Alldag. De een höört geern Politik-Podcasts, de anner en Podcast to sien Hobby un wedder een lett sik dör en True-Crime-Podcast an’n Fieravend ünnerholen. Dat Anbott an Audio-Podcats weer nienich grötter. Man wat is mit Platt?
Siet Februor 2024 gifft dat den ne’en Podcast klookluustert vun’t Nedderdüütschsekretariat to aktuelle Themen ut Wetenschop un Sellschop. De Naam is hier Programm, denn wokeen dat Woort “luustern” kennt, weet: Hier höört een sik plietsch.

Dat Besünnere: De Spraak vun den Gesprääkspodcast is Plattdüütsch. In elkeen vun de teihn Folgen sünd Facklüüd to heel ünnerscheedliche Themen to Gast. Dat geiht üm den Klimawannel in de See, dat Oordenstarven, de Energiewenn, Kreevtmedizin oder Kunstklookde. Themen, de uns all wat angaht un över de wi veel leest un höört – in de Narichten, in't Blatt, in Podcasts, in Tietschriften oder in't Radio. Op Düütsch allemal un wiss ok op Engelsch. Man op Plattdüütsch? Dat schall sik mit den ne'en Podcast nu ännern. De will wiesen, dat Plattdüütsch döggt, üm Themen as de Versmudden in'n Weltruum oder Mikroplastik un sien Alternativen aftohanneln. Begäng is dat nich, un ok för de Gäst weer dat en nee Beleven: De mehrsten vun jüm hebbt dat eerste Mal op Platt över ehr Fackrebeet snackt. Hier un dor fehlt mal en plattdüütsch Woort, denn Plattdüütsch is nich överall so utboot as Hoochdüütsch. Klookluustert schall to den Utbo vun de Spraak bidregen: To jeedeen Folg is in de Shownotes oder op de Websteed vun’t Nedderdüütschsekretariat en Anbott för passliche Wöör to finnen, de een bruken kann, wenn een dor op Platt över snacken deit. To hören gifft dat den Podcast överall dor, wo dat Podcasts gifft as ok bi YouTube.

Stütt geven för dat Projekt hett de Beopdraagte vun de Bunnsregeren för Kultur un Medien (BKM).

• Spotify: https://podcasters.spotify.com/pod/show/niederdeutschsekretariat
• Apple Podcast: https://podcasts.apple.com/us/podcast/klookluustert/id1728070692
• YouTube: https://www.youtube.com/channel/UC0wywpJze-j6a5SBd4e_M9A
• Amazon Music: https://music.amazon.de/podcasts/507f844a-afa3-4b06-ba7f-589155329b5a/klookluustert
• Deezer: https://www.deezer.com/de/show/1000630332

klookluustert: Na de enkelten Bidrääg vun de Fulgen (Klick op den Lenk, üm na de Wöörlisten in de Bidrääg op uns Websteed to kamen)